Fltileiir
  • Venjulegt letur
  • Strt letur

Klnskar leibeiningar raar betur a rfum kvenna-erlend frtt

Meginml
   
18.3.2004  Admin
Klnskar leibeiningar raar betur a rfum kvenna-erlend frtt

Hjartasjkdmar-Helsta dnarorsk kvenna
Aukin vitund fyrir v a konur fi lka hjartasjkdma er a leia af sr njar og skrari leibeiningar varandi forvarnir hjarta- og asjkdma meal kvenna.

Aukin vitund fyrir v a konur fi lka hjartasjkdma er a leia af sr njar og skrari leibeiningar varandi forvarnir hjarta- og asjkdma meal kvenna.

Erlend frtt......fr Amersku hjartasamtkunum

Fyrst var a raui borinn tkn um allan heim fyrir aukinni vitund alnmi. Svo kom bleiki borinn til a auka vitund almennings rannsknum brjstakrabbameini og bttari mefer.




Raui kjllinn

N er tmi til kominn a sna raua kjlinn---tkn til a auka vitund almennings v a konur f hjartasjkdma og a hjartasjkdmar su eir sjkdmar sem dragi flestar konur til daua.

febrarmnui var raui kjlinn notaur sem tkn um ll Bandarkin til a vekja athygli almennings hjartasjkdmum meal kvenna. Amersku Hjartasamtkin og Hjarta, lungna- og blstofnun bandarska heilbrigisruneytisins  stu fyrir essu taki auk stuningi fr mis konar samtkum, 70 talsins. Athygli var vakinn httu kvenna a f hjarta- og asjkdma. Stareyndin er s a rija hver kona deyr af vldum hjarta- og asjkdma og tveir riju hluti kvenna sem fengi hafa hjartafall nr sr aldrei fullkomlega.
Amersku Hjartasamtkin gfu t njar leibeiningar til a hvetja lkna til a mehndla konur til a draga r lkunum a f essa sjkdma.
essar leibeiningar voru birtar febrarhefti vsindaritsins Circulation. Lknar eru eindregi hvattir til a gera r fyrir v a allar konur sem eru sjklingar eirra su kveinni httu a f hjarta- og asjkdma.
r konur sem er me mestu httuna tti a veita lyfjamefer af fullum krafti formi ACE-hamlandi lyfja (ACE-blokkara), Beta-hamlandi lyfja (Beta-blokkara), Statin lyfja (blfitulkkandi lyf), aspirn og blrstingslkkandi lyfja.

Lknar vera a gera sr grein fyrir v a eir geti haft hrif dnartni og heilsuleysi meal kvenna vegna essara sjkdma er haft eftir einum srfringi svii hjartalkninga.

Hjartasjkdmar eru helsta dnarorsk meal kvenna
essar klnisku leibeiningar fyrir konur koma fram sem svrun vi eim skuggalegu tlum tni hjarta- og asjkdma meal kvenna. r leiir sem eru notaar til a stemma stigu vi essari run eru yfirleitt byggar niurstum r rannsknum essu svii ar sem meiri hluti tttakenda eru karlmenn. rtt fyrir allt saman eru meiri lkur a kona sem fr hjartafall deyi innan rs fr fallinu heldur en karlmaur sem fr hjartafall. Hjartasjkdmar koma sar vinni hj konum en einkennin eru nnur.

Margir srfringar essu svii tldu a r takmrkuu leibeiningar sem gefnar voru t ri 1999 hafi ekki nst sem skildi. eim leibeiningum var samt teki tilit til kynjamismunar.

essar nju leibeiningar virast vera srhfari og lklegri til a skila rangri.
Margir ailar og samtk svii lheilsu hafa teki tt run eirra.

Konur vera a skilja a r vera sjlfar a vera virkir tttakendur til a draga r httunni a f essa sjkdma er haft eftir einum hjartasrfringnum.

Hjartasjkdmar-Sjkdmar karla
Megin tilgangur me essum leibeiningum er a stefna a v a alaga nverandi hugmyndum a v a forvarnir essu svii  og skilabo su ekki nkvmlega au smu fyrir konur og karla.  rtt fyrir a flk hafi gert sr grein fyrir v a konur fi lka hjarta- og asjkdma hefur athyglinni iulega veri beint a v a httan s mun meiri hj krlum. Hjartasjkdmar hafi veri sjkdmar karla. ar a auki hefur almennt veri tali a konur su varar fyrir hjartasjkdmum fram yfir tarhvrf vegna estrogenhrifa og a unnt vri a draga r httunni eftir tarhvrf me hormnalyfjamefer.
En eim kenningum hefur n veri kollvarpa samkvmt njustu rannsknum svii heilsu kvenna. Hormnamefer var talinn svari vi hinum msu vandamlum kvenna. N hefur veri snt fram a meferin er ekki verndandi fyrir hjartasjkdmum og a hn jafnvel valdi skaa frekar en hitt. Enn og aftur verur a finna viurkenndar leiir til a draga r httunni a konur fi essa sjkdma.

Leibeiningarnar ganga t a a lknar vinna af krafti a v a minnka lkurnar essum sjkdmum meal kvenna.

Asto til reykleysis, hollt matari, dagleg hreyfing og a halda sig sem nst kjryngd eru atrii sem eiga vera forgangslista hj konum til a halda gri heilsu.

etta eru vissulega atrii sem hafa til essa veri ofarlega lista en n er enn rkari sta til a setja au efst listann skilaboum til kvenna til a vernda r gegn hjarta- og asjkdmum.

Fyrir r konur sem eru mestri httu fyrir hjarta- og asjkdmum ttu r a njta vafans. Lknar ttu ekki a hika vi a setja r lyfjamefer. ar sem konur eru aukinni httu a jst af unglyndi tti a mehndla a ar sem andleg heilsa hefur bein hrif hjartaheilsu. v tti a meta hj konum sem egar eru me ekktan hjartasjkdm hvort unglyndi s til staar og ef svo er a mehndla a.


Sjum bara rautt
Leibeiningarnar fengu jkv vibrg og voru lofaar fyrir a a niurstur margra rannskna voru notaar. Athygli var vakinn v a oft hefur httan hjarta- og asjkdmum kvenna falli skuggann fyrir httunni a konur fi brjstakrabbamein og ara sjkdma meal kvenna.

Vi verum a bregast vi af fullum krafti egar kemur a hjartasjkdmum hj konum. Vi verum a beina athygli kvenna a essum sjkdmum sem valda fleiri dausfllum og rkuml en allir arir sjkdmar sem konur f er haft eftir einum srfringnum. a er frbrt a athyglinni s beint a hjartasjkdmum meal kvenna.

Tveir riji hluti kvenna sem fr hjartafall jafnar sig aldrei
A sumu leyti eru essar leibeiningar skref fram vi einnig fyrir heilsu karla. Sum atrii eru talinn endurspegla skrari leibeiningar mefer vi hjartasjkdmum og forvrnum v svii. T.d. a hika ekki vi a beita aspirn lyfjamefer. Til essa hefur eirri lyfjamefer fyrst og fremst veri beitt fyrir sem eru mestri httu.

rtt fyrir jkv vibrg vi essum leibeiningum setja margir lknar fyrirvara r. Er a einkum vegna aukinna kostnaartgjalda heilbrigiskerfisins ef mun strri hpur a f lyfjamefer.

httureiknivl
Lknar eru einnig hvattir til a notfra sr httureiknivl sem reiknar t lkurnar a f essa sjkdma. httureiknivlin byggir treikninga sna niurstum r Framingham Hjartarannskninni. Sumir lknar telja a s lei taki of langan tma.
a a nota httureiknivl r Framingham Hjartarannskninni er of flki og lklegt a margir heilsugslulknar gefi sr tma til a nota hana og lra a nota hana er haft eftir einum srfringnum. a vri skilegt ef s vl vri einfldu.

Mikilvgast er a gera almenningi grein fyrir v a hver og einn hefur hrif sna heilsu og a ungar konur veri a vera mevitaar um essa tti.

Mesta vinnan liggur v a konur geri sr grein fyrir v a r geta sjlfar haft hrif me v a halda sig sem nst kjryngd, lta mla sitt klesterl bli og vernda sitt hjarta. Oft eru konur meira uppteknar af vandamlum sem hrj r dag frekar en hva geti gerst eftir 65 ra aldur. En hver vill ekki halda gri heilsu eftir 65 ra aldur?

Sj essa frtt fr Amersku Hjartasamtkunum (American Heart Association ) og Hjarta, lungna- og blstofnun bandarska heilbrigisruneytisins (National Heart, Lung and Blood institute).


Hfundur Victoria Stagg Elliot
tt og endursagt s/
astros@hjarta.is
_____________________________________________________________________________

Nnari upplsingar:
Leiir til a draga r httunni hjartafalli:
Leibeiningar Amersku hjartasamtakanna um a a forast hjarta- og asjkdma meal kvenna fela sr tilmli um:
 Alaga forvarnir hjartasjkdma a standi hverrar konu.
 Setja forgang reykleysi, hreyfingu daglega, hollt matari og a halda sig sem nst kjryngd.
 Skrifa upp lyfjamefer egar vi .e. ACE-blokkara, Beta-blokkara, statnlyfjamefer (blfitulkkandi lyfjamefer) og huga inntku omega-3 fitusrur og flnsru.
 Forast a rleggja konum sem eru ltill httu a taka aspirn inn reglulega vegna httu fylgikvillum fr meltingarvegi.
 Skrifa upp lyfjamefer vi hrstingi ef blrstingur mlist hrri en 140/90 mm Hg.
 Hafa gott eftirlit hj sykursjkum .a. blsykri s haldi sem bestu jafnvgi.
 Forast a nota hormnamefer og vtamn me andoxunarefnum.
 Meta unglyndi hj konum me ekkta hjartasjkdma og mehndla a ef a er til staar.

Heimild: Circulation, feb. 10

____________________________________________________________________________

Vandamli er til staar
 Hjartasjkdmar eru helsta dnarorsk kvenna.
 rija hver kona deyr af vldum hjartasjkdma.
 Tveir riju kvenna sem deyja af vldum hjartasjkdma hafa ekki greinanleg einkenni ur en r veikjast.
 Tveir riju kvenna hluti kvenna sem f kransastflu jafnar sig aldrei fullkomlega.
 Hjartasjkdmar draga fleiri konur til daua en karla.
 Hjartasjkdmar draga fleiri konur til daua en nstu sj sjkdma listanum yfir sjkdma sem draga konur til daua.

Heimild: Amersku hjartasamtkin, Bandarska heilbrigismlastofnunin (National Institute of Health)

_____________________________________________________________________________

hugaverar slir:
Evidence-Based Guidelines for Cardiovascular Disease Prevention in Women" Circulation, Feb. 10 (http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/109/5/672)

"Tracking Women's Awareness of Heart Disease: An American Heart Assn. National Study," Circulation, Feb. 10 (http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/109/5/573)

The National Institutes of Health's red dress campaign to raise awareness of women's heart disease (www.hearttruth.com)