Fltileiir
  • Venjulegt letur
  • Strt letur

Kransasjkdmur og sykurski

Meginml
Almenns elis
   
12.3.2006  Admin
Kransasjkdmur og sykurski
Sjkdmar sem orsakast af aklkun svo sem kransasjkdmur, rengsl strum ftaslagum og heilafll eru megin stur veikinda hj sykursjkum. htta sykursjkra a f t.d hjartafall er mjg aukin og  jafnast vi httu eirra einstaklinga sem egar hafa  kransasjkdm.

Kransasjkdmur og sykurski.

Sjkdmar sem orsakast af aklkun svo sem kransasjkdmur, rengsl strum ftaslagum og heilafll eru megin stur veikinda hj sykursjkum. htta sykursjkra a f t.d hjartafall er mjg aukin og  jafnast vi httu eirra einstaklinga sem egar hafa  kransasjkdm.

Lkindi me httu kransasjklinga og sykursjkra.
Mefer sjklinga me kransasjkdm hefur teki miklum framfrum sari rum einkum vegna bttrar lknisjnustu og kvenari mehndlun httutta hjartasjkdms en einnig vegna  bttrar endurhfingar, aukinnar frslu og btt lfstls. Tali er a me v a beita bestu mgulegri mefer megi draga svo r lkum nju hjartafalli hj kransasjklingum a htta eirra nlgist httu eirra sem ekki hafa ekktan kransasjkdm. htta sykursjka t.d. hjartafalli er eins og fyrr segir aukin, en lklegt er a sama gildi um httu sykursjka og kransasjklinga. Me v a mehndla httutti hjartasjkdma hj sykursjkum sama htt og hj  eim sem hafa kransasjkdm m koma httunni a f t.d. kransastflu niur a sem almennt gerist. essi mefer kemur til vibtar mefer vi blsykrinum hj sykursjkum og er ekki sur mikilvg.

Klesterl.
En hverjir er httuttirnir og hverju felst meferin?
Htt klesterl, reykingar og hr blrstingur eru helstu httuttir hjartasjkdma sem kunnugt er. Me v a auka neyslu grnmetis, minnka neyslu mettari fitu eins og drafitu og auka neyslu ein- og fjlmettari fitu eins og fiski og lfuolu m lkka klesterli. Svo vill til a essar rleggingar um matari passa vel vi r rleggingar sem sykursjkir f til a bta blsykurstjrnunina. Hj langflestum sykursjkum dugar ekki btt matari til og v verur a grpa til lyfjameferar. a er jafnvel klesterli s ekki hrra en gengur og gerist hj jafnldrum af sama kyni. Lyfjameferin byggir lyfjaflokki sem kallast statin. essi lyf hafa sanna gti sitt fjlmrgum rannsknum, einkum hj sykursjkum. Markmii er a klesterli s ekki hrra en 5,0. Mikil grska er rannsknum   fleiri gerum klesterl lkkandi lyfja og nlega kom marka lyf sem dregur r frsogi klesterls r meltingarvegi. Rannsknir urfa a leia ljs gagnsemi essara nju lyfja fyrir sykursjka.

Blrstingur.
Blrstingur er oft hkkaur tegund tv sykurski, en mikilvgt er a halda honum skefjum, v a hr blrstingur eykur mjg lkur sjkdmum af vldum aklkunar. Eru ar heilafll mest berandi. Hr blrstingur hefur auk ess slm hrif smar nrum og augum, en sjkdmar essum lffrum eru sem kunnugt er fylgikvillar sykurski. Blrstingur ekki a vera hrri en 130 efri mrkum og 80 neri mrkum og hugleia ber lyfjamefer ef blrstingur er hrri 140/85. Blrstingur er mjg tengdur lkamsyngd og hreyfingu. Beint samband er annig milli lkamsyngdarstuuls og blrstings samkvmt ggnum Hjartaverndar. Aftur fara saman rleggingar til a f stjrn blrstingi og blsykurstjrnun. Of ltil virkni inslns lkamanum s.k. inslin nmi er oftast hfu vandamli tegund tv sykurski. Me v a reyna vvana og minnka kviarfitu dregur r insln nmi og blsykurstjrnun getur batna. Einmitt smu ttir hafa hrif  til lkkunar blrstingi. Oft er lyfjamefer nausynleg. Fjlmrg lyf eru til vi hum blrstingi og yfirleitt er hgt a finna lyfjamefer sem hentar hverjum og einum. Lyf af flokki sem kallast ACE hemlar ea Angtensn II blokkar  hafa sannarlega verndandi hrif nrun hj sykursjkum og v lyf r essum flokkum fyrsta val.

Reykingar
Reykingar eru alvarlegasta heilbrigisvandamli slandi og sykursjkum er enn httara en rum vi slmum hrifum reykinga. Reykingar hafa slm hrif nr alla sjkdma sem ekktir eru a tengjast sykurski. Versnun nrnasjkdmum, augnsjkdmum og taugasjkdmum ftum hafa veri settir samband vi reykingar. Einnig strauka reykingar httu   aklkun og sjkdmum orskuum af henni. Niktn er eitt mest vanabindandi efni sem ekkist og v er grarlegt tak a losna undan vijum ess. Mikilvgast er a losna vi sjlfan reykinn og sjlfsagt er a nta au hjlpartki sem til eru. Niktn lyf geta hjlpa sumum og einnig er til lyf sem draga r  tbakslnguninni. Mikilvgt er flestum reykingamnnum a leita sr stunings t.d. hj maka/ttingjum, nmskeium ea me rum htti egar htt er a reykja.

Ekki verur fjalla um sjlfa blsykurstjrnunina hn er auvita einnig mikilvg. Lyf vi sykurski sem minnka inslnnmi eins og metformn (Glucophage) ea glitazon (Actos og Avandia) minnka sannarlega httu kransasjkdmum. tt hr hafi veri fjalla um mis lyf sem hgt er a hafa hrif httu kransasjkdmi me, m ekki gleyma a ng hreyfing og gott matari er hrifarkasta og besta vrnin gegn aklkun hj sykursjkum sem rum.

httureiknivl Hjartaverndar
A lokum er hr dmi um hvernig hgt er a draga r lkum hjartasjkdmum. Me v a fara vef Hjartaverndar www.hjarta.is m finna httureiknivl Hjartaverndar ar sem essir treikningar eru gerir.
mynd 1 sst hgri slu hver meal htta 55 ra karlmanna er a f kransasjkdm, en vinstra megin sst httan ef allir httuttir eru eins nema sykurski btist vi.

Mynd 1



mynd 2 sst hva gerist ef btt er vi reykingum vi sykurski en rum httuttum haldi breyttum.

Mynd 2


mynd 3 sst hvernig raunhft er a tla a hgt s a minnka httuna hj sykursjkum me lyfjum og bttum lfstl svo sem a htta reykja.

Mynd 3



Bolli rsson lknir

Greinin birtist tmaritinu Jafnvgi, 2005, 1 tbl. 28 rgangur